Take a fresh look at your lifestyle.

कोणत्या गोष्टीचा हुंड्यात समावेश होतो? हुंडा घेतल्यास शिक्षेची तरतुद काय? पाहा कायदा काय सांगतो?

maher

ओटीटी न्यूज नेटवर्क

मुलीचं लग्न म्हणजे मुलीच्या आईवडिलांना एकच काळजी लागलेली असते, ती म्हणजे हुंड्याची. आदर्शवत भारतीय संस्कृतीला लागलेला एक काळपट डाग म्हणजे हुंडा पद्धती. परंपरेने चालत आलेला हा प्रकार आज २१ व्या शतकात देखील तेवढ्याच भयानतेने भारतीय संस्कृतीवर आघात करतो. विवाह जुळविताना ‘दिले-घेतले’ जाते. मात्र, हीच ‘भेट’ कधीकधी मुलीला घातक ठरते. अशा परिस्थितीत या हुंड्याबद्दल कायदा काय सांगतो? कोणत्या गोष्टीचा हुंड्यात समावेश होतो? हुंडा घेतल्यास शिक्षेची तरतुद काय? या विषयी जाणून घेण्यासाठी ऑन धिस टाइम मीडियाचा हा लेख नक्की वाचा.

आम्ही चवन्नी छाप लोक ठेवणार नाही, तर देश घडवणारी टीम तयार करू : नाना पटोले

महत्वाच्या बाबी –
१. कोणत्याही प्रकारचा हुंडा देणं आणि घेणं गुन्हा
२. केवळ घरगुती आणि रोजच्या वापरातल्या गोष्टींना सूट
३. हुंड्याची मागणी केल्यास पाच वर्षांपर्यंत तुरुंगवास
४.इच्छेनुसारही हुंडा देता येत नाही, घेताही येत नाही

हुंडा ही अशी संपत्ती असते, जी वडील मुलीला देतात, तो मुलीचा अधिकार मानला जातो. हुंडा देणं हे पूर्वी ऐच्छिक होतं आणि आपल्या ऐपतीप्रमाणे हुंडा दिला जायचा. वेळेसोबत परिस्थिती बदलली आणि हुंड्याचा अर्थही बदलला. हुंड्याऐवजी गिफ्ट, आशिर्वाद आणि अशी अनेक विशेष गोड नावं हुंड्याला लावली जातात, मात्र, या ना स्वरुपात हुंडा दिला जातोच. हुंडा देणं घेणं कायद्याने गुन्हा असलं, तरी कमी जास्त प्रमाणात हुंड्याची देवघेव अजूनही बहुतांश भागात होते. हुंडा प्रथा ही एक क्रूर आणि बीभत्स प्रथा बनली. त्यामुळे विवाहितेचा छळ सुरू झाला.

मोठी बातमी! संपूर्ण ऊस गाळप होईपर्यंत साखर कारखाने सुरू राहणार; मुख्यमंत्र्यांचे निर्देश

हुंड्याचा कायदेशीर अर्थ काय?


भारत सरकारने १९६१ मध्ये सर्वप्रथम हुंडा प्रतिबंधक कायदा देशामध्ये लागू केला. या कायद्यानुसार, लग्नाच्या वेळी आणि लग्नानंतरही दोन्ही पक्षांमध्ये ज्या मौल्यवान वस्तू किंवा कोणत्याही प्रकारच्या संपत्तीची देवाणघेवाण होते, त्याला हुंडा असं म्हणतात. यामध्ये घर, जमीन, गाड्या, दागिने, पैसे या सगळ्याचा समावेश आहे. लग्नाची अट म्हणून दिल्या घेतल्या जाणाऱ्या प्रत्येक मौल्यवान गोष्टीला हुंडा मानलं जातं. फक्त मुलीकडचेच हुंडा देतात असं नाही, तर काही वेळा मुलाकडूनही हुंडा दिला जातो. एकमेकांना दिले जाणारे गिफ्ट्स, मुलाच्या भविष्यासाठी करण्यात येणारी गुंतवणूक अथवा केलेली आर्थिक मदत यांचाही हुंड्यामध्ये समावेश होतो.

प्रलंबित निवडणुका पावसाळ्यात घेता येणे अशक्य; आयुक्त यूपीएस मदान यांची मोठी माहिती

जमीन किंवा घरासारख्या संपत्तीची नोंदणी करणंही हुंडाच


हुंडा प्रतिबंध अधिनियम १९६१ अंतर्गत कोणत्याही प्रकारचा हुंडा देणं आणि घेणं गुन्हा आहे. यामध्ये केवळ घरगुती आणि रोजच्या वापरातल्या गोष्टींना सूट देण्यात आली. मात्र त्याची मागणी जर वरपक्षाने केली असेल तर या गोष्टीही हुंडा मानला जातो. जर या रोजच्या वापरातल्या वस्तू वधुपिता स्वतःच्या इच्छेने देत असेल तर त्याला हुंडा मानला जात नाही. मात्र त्या व्यतिरिक्त कोणतीही मौल्यवान वस्तू, पैसे यांची देवाणघेवाण करणं कायद्याने गुन्हा आहे, मग ते स्वतःच्या इच्छेने देण्यात आले असो किंवा नसो. जमीन किंवा घरासारख्या संपत्तीची नोंदणी करणंही हुंडाच मानलं गेलं.

राज्यघटनेत स्त्री-पुरुष समानता असली तरी विवाहात मुलीकडची बाजू कनिष्ठ आणि मुलाकडची बाजू श्रेष्ठ असेच आजही मानले जाते. मुलीला आणि तिच्या पालकांना गरजू मानले जाते. विवाहाचा खर्च, दागदागिने, कपडेलत्ते, भेटवस्तू, मालमत्ता या आणि अशा स्वरूपात वरपक्ष वधूपित्याकडून हुंडा घेतो. या कायद्यात हुंडा मागणाऱ्याला तसेच स्वीकारणाऱ्याला शिक्षा द्यायची तरतूद आहे.

बँकिंग संबंधित चार नियमांत मोठे बदल; जाणून घ्या सविस्तर माहिती

हुंडा देण्याघेण्याप्रकरणी शिक्षा काय?


हुंडा देणं किंवा घेणं दोन्हीही कायद्याने गुन्हा आहेत. जर कोणी हुंडा मागत असेल तर त्या व्यक्तीवर हुंडा प्रतिबंध अधिनियम १९६१ अंतर्गत कारवाई केली जाते. याच कायद्याच्या
१. कलम ३ नुसार, हुंडा देणे किंवा घेणे, हुंड्याची मागणी करणे यासाठी ५ वर्षांपर्यंत तुरुंगवास आणि १५ हजार रुपये अथवा हुंडय़ाच्या मूल्याइतकी रक्कम, यापैकी जी रक्कम जास्त असेल त्या रकमेएवढी दंडाची शिक्षा करण्याची तरतूद आहे.


२. कलम ४ नुसार, कोणत्याही व्यक्तीने हुंडा प्रत्यक्ष अथवा अप्रत्यक्षपणे मागितल्यास त्यास कमीत कमी ६ महिने मात्र, २ वषापर्यंत असू शकेल इतक्या मुदतीची कारावासाची शिक्षा आणि १० हजार रुपयापर्यंत असू शकेल इतकी दंडाची शिक्षा करण्याची तरतूद आहे.


३. जर मुलीला तिच्या आई-वडिलांनी रोजच्या घरगुती वापरातल्या काही वस्तू दिल्या असतील आणि या वस्तू जर मुलीच्या सासरच्यांनी बळकावल्या आणि परत केल्या नाहीत तर अशा परिस्थितीत भारतीय दंड संहितेच्या कलम ४०६ नुसार कारवाई होऊ शकते.

हुंडाबळी म्हणजे काय?


भारतीय दंडविधानात ३०४ ब हे नवे कलम घालण्यात आले. या कलमात ‘हुंडाबळी’ची व्याख्या आहे. जेव्हा एखाद्या विवाहितेचा मृत्यू भाजल्यामुळे किंवा शारीरिक इजेमुळे आणि असाधारण परिस्थितीत विवाहापासून सात वर्षांच्या आत झाला असेल तसेच मृत्यूपूर्वी तिचा शारीरिक आणि मानसिक छळ झाल्याचे सिद्ध झाले तर तो मृत्यू ‘हुंडाबळी’ समजण्यात येतो. ह्या विशेष तरतुदीचं कारण म्हणजे हुंड्यासाठी महिलांचा मानसिक छळ केला जातो.

या छळाचा त्रास होत असल्याने त्या महिलेचा मृत्यू होतो किंवा बऱ्याचदा अशी विवाहिता आत्महत्या करते किंवा तिला एखादा आजार होतो. मानसिक त्रासामुळे महिलांना क्षयरोग झाल्याची काही उदाहरणं आढळून आली आहे. भारतीय दंड संहितेच्या कलम ३०४ अनुसार, हुंडाबळी प्रकरणात आजीवन कारावासाची शिक्षा सुनावली जाऊ शकते. गुन्हा सिद्ध झाल्यास ही शिक्षा होते.

अनेक दिग्गजांचे धाबे दणाणणार! भाजपाने ‘हा’ फॉर्म्यूला खरंच अमलात आणला तर…

हुंडाबळी जाऊ नये म्हणून पालकांनी काय करावे?


पालकांनी विवाहित मुलीला ‘ती सासरी गेली, आपली जबाबदारी संपली, डोक्यावरचं ओझं उतरलं’, असे न मानता जीवनभर तिच्या पाठिशी उभे राहून तिचे मनोबल वाढवले पाहिजे.

Comments are closed.